Hortus en Biologisch centrum Haren
De gemeente Groningen is eigenaar van de Hortus en het oude Biologisch centrum in Haren. Dit is een gebied met grote ecologische, cultuurhistorische en maatschappelijke waarden.
Actueel
Het college heeft op 7 oktober 2026 een brief aan de gemeenteraad(externe link) gestuurd over het project Hortus-Biologisch Centrum. In de brief staat dat de gemeente samen met de huidige gebruikers werkt aan plannen voor de toekomst van het gebied. Hiervoor zijn verschillende werkgroepen gestart. Ook is er een klankbordgroep opgericht met omwonenden uit de buurt. Daarnaast bereiden we aanvullend onderzoek naar natuur en dieren voor.
Gehighlighte tekst: Elke laatste woensdag van de maand is er een inloopspreekuur met omgevingsmanager Marion Poll. Het eerste spreekuur is op 28 oktober van 14:00 tot 16:00 uur aan de Brinkhorst 3 in Haren.
Toekomstperspectief
De afgelopen tijd hebben we nagedacht over de toekomst van dit gebied. Dit unieke, groene gebied biedt volop kansen voor natuur, recreatie, wonen en creatieve activiteiten. We hebben gekeken hoe we het gebied goed kunnen gebruiken. Daarbij willen we de waardevolle onderdelen behouden en zorgen dat het gebied klaar is voor de toekomst.
Het college heeft hierover op 3 december een brief(externe link) (pdf 205 KB) aan de raad gestuurd met daarbij ook het werkboek.
Werkboek
In het werkboek Toekomstperspectief Hortus- Biologisch centrum staan:
- Een analyse van het gebied.
- Onderzoeken die zijn gedaan.
- Een overzicht van het beleid.
- Participatie: gesprekken met huidige bezoekers en bewoners van het gebied en met andere betrokken. Zie ook de participatiedocumenten.
- 3 mogelijke toekomstperspectieven.
- Wensbeeld: richting voor de ontwikkeling van het gebied.
- Een overzicht van alle documenten op de laatste pagina. U vindt deze ook in het uitklapveld hieronder.
Bekijk het hele werkboek(externe link) (pdf, 47 MB). Hieronder vindt u een samenvatting van het werkboek en een overzicht van alle documenten uit het werkboek.
Samenvatting Toekomstperspectief Hortus-Biologisch Centrum Haren
De gemeente Groningen maakt plannen voor het gebied rond de Hortus, het Biologisch centrum en het Zoölogisch lab in Haren.
In hoofdstuk 2 van het werkboek staat een verslag van de onderzoeken die zijn gedaan. In hoofdstuk 3 lees je welk gemeentelijk beleid belangrijk is voor dit gebied, bijvoorbeeld over wonen, bomen, natuur en erfgoed.
Ook staat erin welke ideeën we hebben gekregen van bewoners en andere betrokkenen.
3 toekomstbeelden
Met deze informatie hebben we 3 mogelijke toekomstbeelden (perspectieven) onderzocht.
- Het 1e perspectief heet Groene Parel. Dit ligt het dichtst bij hoe het gebied nu wordt gebruikt en bij hoe het er nu uitziet. Het gebied wordt in dit perspectief een intieme creatieve broedplaats en een rustige woonomgeving. De Hortus, Zoölogisch lab en het Biologisch centrum spelen vooral een lokale rol voor Haren en Groningen.
- Het 2e perspectief heet Trekpleister. In dit perspectief wordt het gebied één van de culturele, recreatieve trekkers in de gemeente Groningen, naast de binnenstad, Suikerzijde en Kardinge. Het trekt bezoekers uit de stad en de regio. Hiervoor is meer verandering nodig, vooral in het hart van het gebied.
- Het 3e perspectief heet Woonlandschap. In dit perspectief ligt de nadruk op wonen. Er komt ruimte voor woningen bij het Biologisch centrum, in het noordelijk deel van de Hortus en in de tuinen van het Zoölogisch lab. Het gebied krijgt een lokale tot bescheiden regionale functie.
Inschatting kosten en opbrengsten
Op basis van deze 3 perspectieven hebben wij een eerste inschatting van kosten en opbrengsten gemaakt. Voor het Biologisch centrum en het Zoölogisch lab verwachten we met de 3 perspectieven een tekort van enkele tientallen miljoenen euro’s. Voor de Hortus is gekeken naar het jaarlijkse verschil tussen inkomsten en kosten. Het tekort voor de Hortus is in de 3 perspectieven enkele tonnen per jaar.
In deze berekeningen zijn ook kosten voor nieuwe gebouwen meegenomen. Die gebouwen hoeven niet allemaal direct gebouwd te worden en misschien zijn er ook andere partijen die kunnen meebetalen. Dat kan het tekort flink verkleinen.
Ambitie
De ambitie van de gemeente is dat de Hortus en het Biologisch centrum samen een uniek groen gebied vormen met ruimte voor creativiteit en recreatie, met rustige plekken en levendige plekken. Het gebied wordt een bijzondere bestemming en aantrekkelijk voor een breed publiek. Ook voor bezoekers uit de rest van het land en buitenlandse bezoekers aan de stad.
De Hortus krijgt een openbaar entreegebied met ruimte voor recreatie en vermaak. Je vindt er mooie tuinen, plekken om te wonen en te werken, en voorzieningen zoals horeca en cultuur. Bij de ontwikkeling van het gebied blijven de bestaande kwaliteiten belangrijk: de natuur, de bomen, de mensen en de bijzondere gebouwen.
Wensbeeld
In het Wensbeeld staan uitgangspunten voor de volgende fase waarin de plannen meer concreet worden. De bestaande groene en cultuurhistorische waarden zijn het vertrekpunt.
De gemeente wil graag meer ingangen en nieuwe routes door het gebied aanleggen. Er komen gebouwen en nieuwe functies bij om het gebied aantrekkelijker te maken en om de kosten voor de ontwikkeling van het gebied te dekken. Het Wensbeeld is vervolgens uitgewerkt per deelgebied.
In het wensbeeld voor het Biologisch centrum blijven de bestaande gebouwen en tuinen behouden. Ze worden gerenoveerd en verduurzaamd. Het Biologisch centrum ontwikkelt zich stap voor stap van een tijdelijke naar een vaste situatie.
- Er is ruimte voor wonen en werken en voor voorzieningen.
- Er komen verschillende soorten woningen, waaronder minimaal 30 procent sociale huur.
- We onderzoeken ook bijzondere woonvormen, zoals wooncoöperaties (een groep bewoners die gezamenlijk eigenaar is van (een deel van) een gebouw en zelf het beheer regelt) en kluswoningen. Dit zou ook kunnen worden opgepakt door de huidige bewoners van de Biotoop.
- Op de plek van de Zelfoogsttuin komt woningbouw met een eigen ingang vanaf de Kerklaan. De Zelfoogsttuin krijgt een nieuwe plek.
- De toegankelijkheid van het gebied wordt verbeterd met nieuwe ingangen en routes.
- Tussen het Biologisch centrum en het Zoölogisch lab komt een groen plein met een ingang naar de Hortus.
Het Zoölogisch lab
Het Zoölogisch lab is een gemeentelijk monument. Bij de ontwikkeling van het gebouw zijn de monumentale waarden belangrijk. Het liefst wordt het een kleinschalig hotel met restaurant.
De tuin en het Noordenveld worden opnieuw ingericht en er ruimte voor het toevoegen van kleine gebouwen, met ruimte voor kunst, spelen en voedselverbouw. Er komt een betere verbinding met de ingang van de Hortus.
De Hortus
De Hortus groeit door naar een tuin met internationale allure. Het programma wordt interessant voor een breed publiek, voor inwoners en bezoekers. Er is ruimte voor rust in de natuur, maar ook voor activiteiten en een nieuwe publiekstrekker. Denk aan kunst, cultuur, evenementen, spelen en educatie.
Aan de Kerklaan komt een aantrekkelijke entreetuin met een restaurant en ingang naar de Chinese tuin. Langs de rand van de Laarmantuin komt een fietsroute die de Rijksstraatweg en Kerklaan verbindt. Zo wordt het gebied beter bereikbaar en de verkeersveiligheid in het gebied rondom de Hortus wordt groter.
Parkeerterrein Kerklaan
Het parkeerterrein aan de Kerklaan is nodig voor bezoekers en bewoners van het gebied en ook voor het Harens Lyceum en hockeyvereniging. Het terrein wordt beter ingericht en het wordt groener. We onderzoeken ook of er een zonnedak boven de parkeerplaatsen kan komen.
Vervolg
De ontwikkeling van het gebied vraagt om zorgvuldige keuzes en om investeringen, omdat het gebied bijzondere kwaliteiten heeft die beschermd moeten worden. Het Wensbeeld wordt voorgelegd aan de gemeenteraad.
Inwoners kunnen hun mening geven tijdens een informatiebijeenkomst en online via de Stem van Groningen. In 2026 werken we de plannen verder uit in een zogenaamd omgevingsprogramma, met voor elk deelgebied een eigen aanpak en financiering.
Overzicht documenten uit het werkboek
Onderzoeken en rapportages
| Naam | Opsteller | Jaar |
|---|---|---|
Ambitiedocument VTE Groningen(externe link) (pdf, 3,3 MB)
| Ginder | 2025 |
BEA (bomen effecten analyse)(externe link) (pdf, 25,7 MB)
| Gemeente Groningen | 2025 |
Bouwtechnisch onderzoek Biotoop(externe link) (6,6 MB)
| Abt Wassenaar | 2024 |
Bouwhistorische verkenning Paardenkoppenschuur(externe link) (pdf, 2,6 MB)
| Gemeente Groningen | 2024 |
Bouwhistorische verkenning Biologisch centrum(externe link) (pdf, 15,5 MB)
| Monumenten Advies Bureau | 2022 |
Bouwhistorische verkenning Zoölogisch laboratorium(externe link) (pdf, 18,6 MB)
| Monumenten Advies Bureau | 2022 |
EEA (Ecologische effect analyse)(externe link) (pdf, 2 MB)
| Gemeente Groningen | 2025 |
Natuurwaarden Hortus(externe link) (pdf, 6,5 MB)
| Altenburg & Wymenga | 2024 |
Programmatisch advies toekomstvisie Hortus-Biotoop(externe link) (pdf, 3,2 MB)
| Bureau Buiten | 2025 |
Tuinhistorisch onderzoek Hortus-Biotoop Haren(externe link) (pdf, 21 MB)
| SB4 | 2024 |
Verkeersrapport oost-westverbinding Haren Noord(externe link) (1,9 MB)
| Roelofs | 2025 |
Visies huidige gebruikers
| Naam | Opsteller | Jaar |
|---|---|---|
Toekomst Hortus(externe link) (pdf, 2 MB)
| Stichting Behoud Groene Hortus en Vereniging Vrienden van de Hortus | 2025 |
Gebiedsvisie Hortus-Biotoop - Transitie naar Hortuswijck Haren(externe link) (pdf, 104 MB)
| Stichting Behoud Groene Hortus | 2023 |
De kracht van de Hortus Haren(externe link) (pdf, 3,6 MB)
| Vereniging Vrienden van de Hortus | 2023 |
De Biotoop – Voortuin van Groningen(externe link) (pdf, 8,4 MB)
| CareX Haren | 2023 |
De Biotoop – Waarde van nu en straks(externe link) (pdf, 4,7 MB)
| Biotoopvereniging | 2023 |
| Het betaalbare perspectief(externe link) (pdf, 1,7 MB) | CareX | 2025 |
Documenten gemeente Groningen
| Naam | Opsteller | Jaar |
|---|---|---|
Beleid gemeente Groningen in relatie tot Hortus-Biologisch centrum Haren(externe link) (pdf, 1,9 MB)
| Gemeente Groningen | 2025 |
Participatieverslag(externe link) (pdf, 563 KB)
| Gemeente Groningen | 2025 |
Documenten Zones Urbaines Sensibles (ZUS)
| Naam | Opsteller | Jaar |
|---|---|---|
| Bijlage Participatie(externe link) (pdf, 11,1 MB) | ZUS | 2025 |
Locatie
Adres: Kerklaan 34 te Haren
Stand van zaken en planning
| Februari/maart 2026 | Rapportage over de participatie aan college en raad en terugkoppeling van de resultaten van de vragenlijst op de website van De Stem van Groningen. |
| Vanaf 2026 | Verdere inhoudelijke en financiële uitwerking van het wensbeeld en het opstellen van een gebiedsgericht omgevingsprogramma. Dit is een instrument binnen de Omgevingswet waarin we de plannen voor het gebied verder uitwerken. Het beschrijft o.a. de doelen en de acties. |
Participatiedocumenten
Stap 1
Visies huidige gebruikers najaar 2023
Stap 2
Overleg verschillende organisaties - juni 2024
Stap 3
Gesprekken met inwoners en gebruikers - 16 juli 2024
Participatieverslag dat het college naar de raad stuurde - december 2025
Stap 4
Op 8 december 2025 organiseerden we 2 informatiebijeenkomsten in De Biotoop. Van 26 november 2025 t/m 12 januari 2026 kon u uw mening geven via een vragenlijst op De Stem van Groningen(externe link).
We hebben een rapport gemaakt van de opgehaalde input en de uitkomst van de vragenlijst. Ook is er een aanvulling op het bovenstaande participatieverslag. Hierover stuurde het college op 8 april een brief(externe link) (pdf, 157 KB) aan de raad. De input nemen we mee in het vervolg van het project.
Meer informatie
Als er nieuws is, plaatst de gemeente hierover een bericht in de nieuwsbrief Haren. Neem hierop een abonnement, dan blijft u over dit onderwerp op de hoogte.
Hebt u een vraag of opmerking over de Hortus - Biologisch centrum Haren? Stuur uw reactie via het contactformulier(externe link). U kunt ook bellen met 14 050.
Achtergrondinformatie
- 29 juni 2023 - Collegebrief voortzetting Biotoop
- 21 december 2022 - Collegebrief Aankoop Hortus/Biologisch Centrum Haren(externe link)
- 7 september 2022 – Beantwoording raadsvragen Partij voor het Noorden ontwikkeling en onderhoud Biotoop Haren(externe link)
- 1 maart 2022 – Collegebrief Hoofdlijnenakkoord RUG aankoop Hortus/Biologisch Centrum-terrein Haren(externe link)
- 21 april 2021 – Beantwoording raadsvragen Groenlinks en PvdA Hortus en Biotoop Haren(externe link)