Essentaksterfte

In 2020 moeten om veiligheidsredenen 358 essen worden gekapt in de gemeente Groningen.

Net als mensen en dieren kunnen ook bomen ziek worden. De bekendste boomziektes zijn de iepziekte en kastanjeziekte. Sinds 2010 komt essentaksterfte voor bij essen in Nederland. Dit is een agressieve schimmelziekte die zich in snel tempo verspreidt onder essen en daarmee een groot deel van de bomen aantast. De gevolgen zijn ernstig: de boom sterft langzaam af en afgestorven takken kunnen uit de bomen vallen.

  • Protocol essentaksterfte (pdf 14,1 MB)

    tekening te kappen en kandelaberen essen
  • Overzicht van de essen die gesnoeid (gekandelaberd) en gekapt worden - klik op het kaartje voor een grotere weergave

Gemeente hoeft minder zieke essen te kappen

In de gemeente Groningen zijn aanzienlijk minder bomen aangetast door essentaksterfte dan tot voor kort werd aangenomen. Een second opinion van wijst uit dat minder dan de helft van eerder verdachte bomen daadwerkelijk ernstig ziek is en gekapt hoeft te worden.

In de zomer van 2018 is door specialistisch adviesbureau Terra Nostra een inspectie uitgevoerd naar de gezondheidstoestand van alle 17.000 essen in de gemeente Groningen. Aanleiding was de woekerende essentaksterfte, die overal in Nederland om zich heen grijpt. Er werden op dat moment 945 bomen aangetroffen die zo zwaar aangetast leken te zijn door de agressieve schimmelziekte, dat ze gekapt moesten worden. Daarnaast werd het nodig geacht om ruim 4000 bomen flink te snoeien.

De gemeente hecht grote waarde en belang aan bomen. Daarom is in juli 2019 aan het bureau opdracht gegeven om de aangewezen essen nogmaals, stuk voor stuk, te beoordelen. Nu werd vastgesteld dat veel bomen in betere conditie verkeren dan in het voorgaande jaar. Verklaring hiervoor is de extreem droge en warme zomer van 2018, waardoor veel bomen vroegtijdig blad lieten vallen om afsterving te voorkomen. Het verschil tussen ontbladering als gevolg van droogte of van essentaksterfte is vanaf de grond niet te zien.

De conclusie van de nadere beoordeling is, dat de gevolgen van de boomziekte naar verhouding meevallen. Er kan worden volstaan met de kap van 358 bomen en het snoeien van 16 stuks.

Wethouder Glimina Chakor is ingenomen met de zorgvuldige beoordeling van het bestand essen in de gemeente. "Voor ons telt iedere boom. Kappen doen we alleen in het uiterste geval; als een zieke boom niet meer te redden valt, of als de veiligheid in het geding is." De essen die nu alsnog moeten wijken, worden waar mogelijk vervangen door andere boomsoorten.

De gemeente zal ook de essen ook de komende jaren regelmatig blijven inspecteren. Een effectieve remedie tegen essentaksterfte is nog niet voorhanden.

Veiligheid

Hoe drukker de locatie, hoe hoger ook het risico dat de boom schade of letsel kan veroorzaken. Uit het onderzoek is gebleken dat bij 358 essen de veiligheid in het geding is als we ze niet kappen. We doen dit niet graag. Om de veiligheid van de openbare ruimte te garanderen moeten we de 358 aangetaste bomen in 2020 kappen.

Vanwege veiligheid snoeien we in totaal meer dan 4.000 bomen extra. Als we een boom kunnen sparen door alleen de aangetaste takken te verwijderen, dan beperken we ons daartoe. Om het verloop van de aantasting goed in de gaten te houden, inspecteren we vanaf nu ook jaarlijks bijna 15.000 essen op risicolocaties. Op basis van deze inspecties besluiten we of verdere beheermaatregelen nodig zijn.

Es op eigen terrein

Als u in de gemeente Groningen een es op particulier terrein heeft staan, adviseren wij deze goed te controleren. De gemeente onderzoekt deze bomen niet. U bent daar als eigenaar van de boom zelf verantwoordelijk voor. Vermoedt u dat uw boom ziek is dan kunt u de dode takken snoeien. Ook kunt u een erkend boomverzorgingsbedrijf inschakelen voor advies.

Hoe herken ik een es, en kan ik zien of deze es ziek is?

We kunnen ons voorstellen dat u niet weet of u een es in uw tuin heeft staan en zo ja, hoe u kunt zien dat de es ziek is. In de video herkennen van de es en essentaksterfte van de universiteit Wageningen ziet u hoe u dit doet.

Is er een kans dat de es eroverheen groeit?

Dat is moeilijk te voorspellen. Over het algemeen is er sprake van voortgaande taksterfte, waardoor een steeds groter deel van de boom afsterft. Tegelijkertijd lopen vooral oudere bomen weer uit op de nog levende, gezonde delen. Hierdoor kunnen oudere bomen meerdere jaren overleven en soms ook weer (deels) herstellen. Bij jongere bomen is de kans op sterfte groter.

Als ik een zieke boom in mijn eigen bezit wil kappen, heb ik dan een kapvergunning nodig?

Wilt u een boom kappen? Dan kan het zijn dat u een omgevingsvergunning nodig hebt. De regels daarvoor zijn verschillend in Groningen en de voormalige gemeenten Haren en Ten Boer.

Worden de bomen die de gemeente kapt herplant?

Ons kapbeleid is dat er voor elke gekapte boom een boom moet worden teruggeplant. We hebben gekeken op welke locaties de 358 te kappen bomen staan en komen tot de conclusie dat herplant op dit moment niet overal mogelijk is. Reden hiervoor is dat een gedeelte van de bomen in bosverband staat waardoor er te weinig ruimte is voor gezonde herplant. Ook is er voor een deel van de bomen te weinig ondergrondse ruimte. Waar dat kan, planten we nieuwe bomen wanneer er meer gekapt zijn. Op sommige plekken kunnen we helaas helemaal niet herplanten, omdat ook op langere termijn geen ruimte ontstaat voor de gezonde aanplant van bomen.

Worden er essen teruggeplant?

De kap van zoveel essen is ingrijpend. Daarom worden bewoners in de buurt van locaties waar essen gekapt en gesnoeid moeten worden goed geïnformeerd over de maatregelen. In samenspraak met bewoners en ondernemers in de buurt wordt ook bepaald welke boomsoorten gekozen worden voor herplant. De gemeente plant geen nieuwe essen meer tot er een remedie is tegen essentaksterfte.

Hoe zit het met de essen in Haren en Ten Boer? Zijn deze onderzocht en moeten hier in 2020 ook essen gekapt worden?

We hebben eerst alleen de essen onderzocht in de voormalige gemeenten Groningen en Ten Boer. Onder de zieke essen in Ten Boer zijn ook bomen die we moeten kappen. In de zomer van 2019 zijn de essen in Haren onderzocht op de aanwezigheid van essentaksterfte. De aangetaste essen worden in 2020 gesnoeid en zonodig gekapt.