“Mijn opa zei helemaal niets. Zwijgen was makkelijker”
De Tweede-Wereldoorlog liet in Nederlands-Indië diepe sporen na. Toch kregen deze gebeurtenissen lange tijd minder aandacht en werden verhalen amper gedeeld. Maar juist de volgende generaties willen weten wat er is gebeurd. “Er zijn twee miljoen mensen in Nederland die een link hebben met deze periode, maar liefst een op de acht mensen! Het is daarom belangrijk dat we erover praten en erbij stilstaan.” Op 15 augustus vindt de Nederlands-Indiëherdenking plaats.
“Wat mijn Indonesische moeder allemaal meemaakte tijdens de Tweede Wereldoorlog? Ik weet het niet, daarover sprak ze niet met mij”, vertelt fotograaf Bert Lanting. “Ze reisde in februari 1951 met de eerste lichting Molukkers naar Nederland. In veel te koude kleren kwamen ze in het voormalige kamp Westerbork. Schandalig. Het meest pijnlijke was dit voor de Molukkers, die voor Nederland hadden gestreden.”
Geen wedstrijdje zielig doen
“Ik begreep ook nooit echt hoe het zat in mijn familie”, reageert Baukje Leenarts van de Stichting 15 Augustus. “Mijn oma zei altijd: ‘we gaan geen wedstrijdje zielig doen’. Ze vertelde vooral over hoe goed het in het kamp was. Mijn opa zei helemaal niets. Zwijgen is soms makkelijker.”
“Ik weet niet wat hij heeft gedaan”
Edu de Vries, voorzitter van de Stichting 15 Augustus, herkent dit. “Mijn vader zat bij het Koninklijk Nederlandsch-Indische Leger (KNIL). Wat hij heeft gedaan weet ik niet. Na de oorlog moesten we uiteindelijk naar Nederland. Mijn ouders hadden alles opgebouwd in Indonesië. Later heb ik steeds meer nagedacht over hoe moeilijk dit voor ze moet zijn geweest.”
Wat gebeurde er in Nederlands-Indië? Tijdens de Tweede Wereldoorlog laat Japan zijn invloed in Zuidoost-Azië op steeds agressievere manier gelden. De vele grondstoffen maken Nederlands-Indië een aantrekkelijk doelwit voor Japan. Sinds 1816 was Nederlands-Indië een kolonie van Nederland. Er woonden daarom veel Nederlanders. In 1942 capituleert het Koninklijk Nederlandsch-Indische Leger (KNIL) en is Japan er de baas. De Japanners zien Europeanen als vijanden. De Nederlanders die in Indonesië wonen worden opgesloten in kampen of te werk gesteld. Omstandigheden waren slecht en er woeden ziektes zoals malaria en zelfs cholera. In 1945 eindigt de Japanse bezetting. Indonesië wil dan graag onafhankelijk worden. Nederland legt zich hier niet bij neer en wil het koloniale gezag herstellen. Dit leidt tot een lange bloedige onafhankelijkheidsstrijd. Toch wordt er weinig over deze periode gesproken. Mensen die vanuit Indonesië naar Nederland vluchten stuiten op onbegrip. Daarom verbergen ze hun verdriet en trauma’s. |
Laat maar?
“De geschiedenis is ingewikkeld. Indonesiërs, Molukkers, Papoea-Nieuw-Guineeërs en Nederlanders hebben allemaal hun eigen verhalen. Dit zorgde ervoor dat veel mensen dachten: laat maar. Maar de nieuwe generaties willen weten wat er is gebeurd. Er zijn twee miljoen mensen in Nederland die een link hebben met deze periode. Zelf, of via familie. Dat is maar liefst een op de acht mensen! Daarom is het belangrijk dat we erover praten en erbij stilstaan”, aldus Baukje.
Eerbetoon
“Verdorie, dat moet inderdaad gebeuren”, vond ook Edu. “Door dat zwijgen zijn we een beetje in slaap gevallen. Daarom organiseren we op 15 augustus een herdenking.” De Stichting 15 Augustus neemt de organisatie hiervan voor het eerst over van de gemeente Groningen. “De herdenking is een eerbetoon aan iedereen die geleden heeft onder de Japanse bezetting. We willen de geschiedenis levend houden voor toekomstige generaties.”
Op 15 augustus ben je vanaf 17:00 welkom bij het Martinikerkhof voor de Nederlands-Indiëherdenking. Na de herdenking kun je napraten in de Martinikerk met koffie, thee en Indische lekkernijen. Ga voor het programma naar: 15-augustus-herdenking-groningen.nl(externe link).
Baukje Leenarts (l) en Edu de Vries (r). Fotograaf: Bert Lanting.
