Leonie, Marleen en Karen

Gemeente en GGD samen tegen laaggeletterdheid

04 december 2023
Nieuws

In Nederland hebben 2,5 miljoen mensen moeite met de basisvaardigheden lezen, schrijven en/of rekenen. Dit noemen we laaggeletterdheid. Dit maakt het voor hen moeilijk om goed mee te kunnen doen in de samenleving. In Groningen bedraagt het percentage laaggeletterden 9% (tegenover 12% landelijk). Het gaat om ongeveer 15.000 mensen.

Laaggeletterden hebben niet alleen moeite met basisvaardigheden, ook vinden ze minder snel werk, hebben ze moeite om grip te houden op hun financiële situatie en vinden ze het lastig om bijvoorbeeld informatie over gezondheid goed te begrijpen.

Regionaal Plan

Leonie Verwilligen is beleidsadviseur laaggeletterdheid. Ze houdt zich dagelijks bezig om laaggeletterdheid te voorkomen en te verminderen. “Als gemeente zetten we ons hier hard voor in”, vertelt Leonie. “Dit doen wij met het Regionaal Plan van aanpak laaggeletterdheid 2020-2024. We werken hierin samen met gemeenten in de regio, ROC’s, dus de Regionale Opleidingscentra, Forum Groningen, biblionet, dat is de organisatie achter de bibliotheken, Stichting Lezen en Schrijven en GGD Groningen. Vanuit dit plan wordt bijvoorbeeld ingezet op de versterking van taalhuizen.”

Taalhuizen

“Een taalhuis is een ontmoetingsplek, meestal in de bibliotheek, waar mensen terecht kunnen voor informatie en advies over het verbeteren van hun basisvaardigheden. Het taalhuis kan iemand doorverwijzen naar passende scholing, maar ze kunnen een deelnemer ook koppelen aan een taalvrijwilliger voor één op één begeleiding over een specifieke vraag, zoals het voorlezen aan je (klein)kind.”

Gemeentelijk Plan


“Naast de regionale aanpak hebben we een ook een Gemeentelijk Plan van aanpak laaggeletterdheid 2023-2024. Eén van de doelen is om de overdracht van laaggeletterdheid van generatie op generatie te doorbreken, ook wel de ‘gezinsaanpak’ genoemd. Zo geven we bijvoorbeeld trainingen aan jeugdgezondheidsmedewerkers om laaggeletterdheid te herkennen. GGD Groningen is hierin een belangrijke partner en wij werken nauw met hen samen.”

Trainingen

Die trainingen worden gegeven door twee logopedisten en ambassadeurs laaggeletterdheid van GGD Groningen: Karen Bult en Marleen Weggemans. “We hebben nu twee keer een training gegeven aan pedagogisch medewerkers kinderopvang en brugfunctionarissen basisscholen”, zegt Karen. “Brugfunctionarissen zijn tussenpersonen tussen ouders en scholen. Ze helpen bijvoorbeeld als ouders het schoolgeld niet kunnen betalen en zoeken met de school naar een oplossing. Of ze helpen als het ouders niet lukt om formulieren in te vullen.”

Bewustmaken

“Tijdens onze training willen we de pedagogisch medewerkers en brugfunctionarissen bewustmaken dat veel mensen laaggeletterd zijn. Maar ook, hoe je laaggeletterdheid kunt herkennen en hoe ga je het gesprek met iemand aan. Dat is lang niet gemakkelijk, omdat er veel schaamte is. Mensen komen er vaak niet voor uit, er rust een taboe op.”

Lezen

“Wij werken op de training vaak vanuit onze eigen ervaring. Met voorbeelden uit de praktijk”, gaat Karen verder. ”Marleen en ik gaan dagelijks op huisbezoek bij ouders met kinderen die spraak- en taalproblemen hebben. Soms zien we dan dat er weinig taalaanbod is. En als er bijvoorbeeld ook weinig boekjes zijn, dan kunnen we het hebben over voorlezen. Als ouders dan aangeven dat ze voorlezen lastig vinden, wijzen we ze op de mogelijkheid om een taalhuis te bezoeken, waar Leonie het ook al over had. Daar kunnen ouders en opa’s en oma’s terecht met gerichte hulpvragen. Want was is er nou leuker om je kind of kleinkind voor te kunnen lezen. De wereld van het kind wordt groter op deze manier En we voorkomen zo dat laaggeletterdheid wordt doorgegeven van ouder op kind.”

Herkenning

Tijdens de training is er bij de deelnemers vaak opeens veel herkenning wat ze meemaken op school. Een knutselavond voor kinderen waar amper aanmeldingen voor komen. Terwijl ouders daar toch een brief over hebben gekregen. Ouders die kun kind telefonisch ziekmelden, terwijl het verzoek van de school is om dit toch écht per mail of app te doen. Of een briefje voor ouders dat hun kinderen de volgende dag een herfstblad of kastanje mee moeten nemen voor een opdracht. Sommige kinderen krijgen dan niets mee naar school. Ouders kunnen de brief niet lezen.

Anders communiceren

“We denken voortdurend na over andere manieren om te communiceren met ouders. Veel gaat via mail, website, app. We zijn ons lang niet altijd bewust dat er mensen zijn die de boodschap niet begrijpen. Moeten we misschien anders communiceren? Via filmpjes? Spraakberichten versturen? De teksten van nieuwsbrieven nog eenvoudiger maken? We blijven oplossingen zoeken.”

Vraag hulp

“Kom je er niet uit als ouder of als opa en oma, dan is onze boodschap altijd: ‘vraag hulp’. Schaamte is niet nodig. Er zijn veel mensen laaggeletterd. Uit ervaring weten we dat hulp vragen, veel opluchting oplevert. Mensen kunnen beter meedoen in de samenleving, krijgen meer zelfvertrouwen en plezier in het leven”, besluit Karen.

Kinderen van ouders die laaggeletterd zijn, hebben een grotere kans om zelf later ook laaggeletterd te worden. Eén op de negen ouders met minderjarige kinderen is laaggeletterd.  Als beide ouders laaggeletterd zijn, heeft een kind een driemaal grotere kans om later laaggeletterd te worden. De komende tijd blijven de collega’s van de GGD de trainingen geven.