Eekhoorn

De eekhoorn: een kei in verstoppen én in terugvinden

03 januari 2024
Nieuws

Het is koud buiten, de dagen zijn kort, er is weinig voedsel te vinden. De winter is voor sommige dieren dan ook hét moment om in winterslaap te gaan. Maar, in tegenstelling tot wat veel mensen denken, geldt dat niet voor de eekhoorn. “’s Winters zijn ze slechts wat minder actief, om niet teveel energie te verliezen en omdat er weinig te eten is. Daarom leggen ze in de herfst een flinke voorraad aan”, vertelt Klaas van Nierop, ecoloog bij de gemeente Groningen. “Wist je dat eekhoorns jaarlijks wel zo’n 3.000 noten verzamelen?”

“Dan moet je denken aan eikels, walnoten, kastanjes, hazelnoten, beukennootjes en andere boomzaden. Dit verstoppen ze onder bladeren en aarde. 90 procent daarvan vinden ze ook weer terug. Bijzonder hè”, vindt Klaas. “Men dacht eerder dat ze de noten en zaden terugvonden op basis van geur. Maar uit onderzoek blijkt nu dat ze dat op visueel geheugen doen. Een eekhoorn moet dus veel verstopplekjes onthouden.” De noten en zaden die ze vergeten, worden gevonden door andere dieren. En soms groeit er op de verstopplek ‘opeens’ een nieuwe hazelaar, eik of beuk.

Eekhoorntjesbrood

Zodra de wintervoorraad en de nieuwe vruchten in het seizoen op zijn, schakelen eekhoorns over op ander voedsel. “Bessen bijvoorbeeld, of paddenstoelen. Eekhoorntjesbrood, waar denk je dat die naam vandaan komt”, zegt hij lachend. “Zaden eten ze ook veel. Je ziet nu overal afgekloven dennenappels liggen. Vruchten eten ze ook graag, rupsen, noem maar op. En in de broedtijd schromen ze niet om een vogelnest leeg te roven. Of het nou eieren of jonge vogels zijn, dat maakt ze niet uit. Veel mensen verwachten dat niet van zo’n aaibaar diertje.”

Vijanden

“De eekhoorn zelf heeft ook een aantal vijanden. Roofvogels, vossen en boommarters bijvoorbeeld.” Ze bouwen daarom meerdere nesten en wisselen hiertussen af. Dit maakt de kans kleiner dat ze door roofdieren worden ontdekt. Eekhoorns kunnen in theorie 6 tot 7 jaar oud worden, toch wordt slechts 1 procent 5 jaar of ouder. “En helaas”, voegt Klaas toe, “wij mensen hebben daarin een groot aandeel. Zo worden veel eekhoorns aangereden door auto’s, ondanks dat ze snel kunnen oversteken én ontzettend goed kunnen springen. Tot wel 6 meter ver.”

Beschermd

“In Nederland monitoren we dieren goed. We hebben goed inzicht in hoe vaak dieren worden waargenomen binnen een bepaald gebied. Als een soort in aantallen afneemt en dreigt te verdwijnen, komt het dier op een lijst met beschermde diersoorten te staan. Dat is met de eekhoorn het geval.” De afgelopen 10 jaar is de soort met 34% achteruitgegaan. “We moeten dus zorgvuldiger omgaan met de eekhoorn waar die nu nog zit. En alert zijn op hun voortbestaan”, zegt hij.

Ringweg

“Binnen onze gemeente hebben we daarom beleid speciaal gericht op eekhoorns. Zo hebben we onder andere een eekhoorn migratieroute vastgesteld. In het kort betekent dat: waar gaat de eekhoorn allemaal langs”, vertelt Klaas. “Bij het maken van ontwerpen voor bijvoorbeeld de zuidelijke ringweg houden we rekening met deze migratieroute. Nieuwe bomen planten we zo dat er tussen de boomkronen een maximale afstand is van 5 meter. De eekhoorn hoeft dan niet via de grond. Zo is de kans op aanrijden veel kleiner”, legt hij uit. “Op één plek lukt dat waarschijnlijk niet: de Hereweg. Daarom gaan we daar een boombrug maken. Dat is een touw waarmee ze veilig van de ene naar de andere boom kunnen klimmen.”

Zuid

Op andere plekken kun je als je geluk hebt dus zomaar een eekhoorn over de weg zien ‘vliegen’. De zuidkant van onze gemeente is sowieso de plek om ze te spotten. “Het Stadspark en dan met name de Heemtuin, het Sterrebos, Rabenhaupt, Esserhof, Zuiderbegraafplaats, R.K. begraafplaats, Scharlakenhof, de Laarmantuin in de Hortus, Appelbergen en het Noordlaarderbos, hier maak je de meeste kans.” Hoe het komt dat ze daar vooral zitten? “Eekhoorns komen voornamelijk voor op plekken met een mix van loof- en dennenbomen. In bossen dus en in parken. En als er genoeg te eten is en er genoeg schuilplekken zijn, kun je ze ook in je achtertuin tegenkomen. Zie je ze op andere plekken, dan zijn ze op doortrek. Wist je trouwens dat eekhoorns heel goede zwemmers zijn?

Eekhoorn in de tuin van Klaas (eigen foto)

Voortplanting

“In mijn tuin in Midlaren zie ik bijna dagelijks eekhoorns. Je hebt daar natuurlijk veel bos in de buurt. Ze zoeken voedsel, maken ruzie en zijn aan het spelen. Mooi om te zien!”, aldus Klaas. Ook heb je momenteel kans getuige te zijn van een paringsritueel. De voortplantingsperiode is van december tot februari en van mei tot juni. Verschillende mannetjes achtervolgen in de paartijd eenzelfde vrouwtje, waarmee ze willen paren. Na de paring leven ze weer apart van elkaar. De draagtijd duurt gemiddeld vijf tot zes weken.

Nesten

“Eekhoorns zijn actief van zonsopgang tot zonsondergang. Het zijn dagdieren. ’s Nachts liggen ze lekker te slapen in hun nestje, hoog in de boom. Ze nestelen graag in boomholtes. Ook bouwen ze mooie bolvormige nesten, hoog in de bomen. De basis is van takken. De binnenvoering bekleden ze met wol, haren, veertjes en mos. Lekker zacht en comfortabel, geef ze eens ongelijk”, lacht hij.