U bent hier

Goed beleid maakt Groningen gezondste stad

Groningen is de gezondste stad van Nederland, bleek afgelopen november uit een onderzoek van ingenieursbureau Arcadis. Hoe is dat zo gekomen? En nog belangrijker, hoe zorgen we ervoor dat Groningen een gezonde stad blijft? Programmamanager Healthy Ageing Marieke Zwaving en directeur Ruimtelijk Beleid & Ontwerp Alfred Kazemier vertellen meer over Groningen als gezondste stad.

Terwijl Marieke een korte introductie over haar werkzaamheden geeft, verschijnt Alfred in de Teams-meeting. ‘Sorry! Het lopen duurde vandaag iets langer.’ Dagelijks loopt hij van zijn huis in de wijk Paddepoel naar zijn werk aan het Zuiderdiep. ‘Het is gezond en zo kom ik wel op mijn 10.000 stappen per dag.’ Een interview over Groningen als gezondste stad kan haast niet illustratiever beginnen.

Arcadis

Op 24 november is de gemeente gebeld door Arcadis met het nieuws dat Groningen op nummer één staat in hun onderzoek naar de gezondste stad van Nederland. De Arcadis Gezonde stad index rangschikt 20 steden op basis van een reeks kenmerken die aangeeft in hoeverre de fysieke inrichting bijdraagt aan de gezondheid van haar inwoners. In het rapport keek Arcadis naar vijf domeinen waar een gezonde stad aan moet voldoen: ‘Gezonde gebouwde omgeving; Gezonde mobiliteit; Gezonde buitenruimte; Gezond Milieu en Gezonde gemeenschap’. In alle vijf domeinen staat Groningen in de top tien. Op het domein ‘Gezonde gebouwde omgeving’ scoort Groningen zelfs het beste van alle Nederlandse steden.

Wortels in het verleden

Dat Groningen de gezondste stad van Nederland is, heeft stevige wortels in het verleden. Aan het begin van de jaren zeventig was de Vismarkt een parkeerplein en aan weerszijde van het Stadhuis doorkruisten Lada’s, Datsuns en andere auto’s het hart de binnenstad. “Om de Grote Markt heen lag een vierbaans rotonde,” zegt Alfred. “Dit was gewoon niet houdbaar meer.” In 1972 kreeg Groningen voor het eerst in de geschiedenis een progressief college, bestaande uit PvdA, CPN en D66. De meer pragmatieke insteek van het college maakte de weg vrij voor een andere benadering van de binnenstad. “In de jaren zeventig is er een kentering gekomen in het idee om de auto zoveel mogelijk te faciliteren in de binnenstad.”


Foto: De Grote Markt begin jaren '70. Bron: Beeldbank Groningen  

Verkeerscirculatieplan

In 1975 werd Jacques Wallage wethouder Verkeer, samen met onder andere Max van den Berg begon hij aan het plan om de binnenstad rigoureus te veranderen. Twee jaar later, op 19 september 1977, trad het Verkeerscirculatieplan in werking. De binnenstad werd autoluw gemaakt en fietsers en wandelaars kregen meer ruimte. “Het werd een binnenstad voor mensen en veertig jaar later is dat nog steeds ons motto.” De plannen voor de Grote Markt is daar bij uitstek een voorbeeld van. “In de binnenstad zetten we de voetganger en fiets op één,” vertelt Alfred. “In maart start de bouw van de Kattenbrug, waardoor de bussen niet meer over de Grote Markt hoeven te rijden.”

Healthy Ageing

Met het weren van auto’s ben je er natuurlijk niet. Naast het inrichten van de fysieke ruimte is gezondheidsbeleid van groot belang. Volgens Marieke zijn er twee belangrijke ontwikkelingen geweest. “Allereerst was het vaststellen van de Healthy Ageing-visie door de gemeenteraad van belang.” In het rapport van Arcadis staat hierover: “Zo heeft Groningen een Healthy Ageing visie. Hierbij staan actief burgerschap, bereikbaar groen, actief ontspannen, gezond verplaatsen, gezond bouwen en gezonde voeding centraal.” Ook de aanloop naar deze visie, die samen met de kennisinstellingen is ontwikkeld, heeft een langere geschiedenis. “Rond 2008 werd het concept Healthy Ageing (‘gezond ouder worden’ of ‘Meer Gezonde Jaren’ zoals het nu heet) door het
UMCG/RUG geïntroduceerd.


Foto: Marieke Zwaving 

Akkoord van Groningen

Het is al jarenlang één van de speerpunten van het Akkoord van Groningen, een strategisch samenwerkingsverband tussen onder meer de gemeente en de Groningse kennisinstellingen (UMCG, Rijksuniversiteit en Hanzehogeschool).” Groningen en Noord-Nederland hebben zich in de afgelopen dertien jaar als ‘Healthy Ageing’- stad en regio nationaal en internationaal op de kaart gezet. Het lag dan ook voor de hand om de Healthy Ageing-visie samen met de kennisinstellingen te ontwikkelen. Ook deze structurele samenwerking met de kennisinstellingen wordt in het Arcadisrapport nadrukkelijk als pluspunt genoemd,” zegt Marieke.

Brede visie op gezondheid

Daarnaast speelde er nog een belangrijke ontwikkeling. In 2016 was de gemeente Groningen als partnerorganisatie betrokken bij de organisatie van de internationale conferentie Building the future of Health. “Hierin stond de relatie tussen gezondheid en de fysieke ruimte centraal,’ vertelt Marieke. De conferentie kreeg veel aandacht en werkte als stimulans en inspiratiebron voor de Healthy Ageing-visie en de daarmee samenhangende brede visie op gezondheid. In 2017 stelde de raad deze Healthy Ageing Visie vast, samen met de vierjaarlijkse gezondheidsnota van de gemeente Groningen (Groningen Gezond 2018-2021.)

Belang van goed beleid

“Vanaf die periode is gezondheid een uitgangspunt voor de sociale en fysieke ontwikkeling van de stad en juist díe combinatie is erg belangrijk,” benadrukt Marieke. ‘Goed beleid doet er toe’ staat in het Arcadis-rapport. “Maar alleen met beleid ben je er nog niet. Als je wil dat gezondheid in alle beleidsterreinen wordt opgenomen moet je het constant onder de aandacht brengen.” “Dat we op nummer één staan betekent niet dat onze inwoners het meest gezond zijn,” verklaart Alfred, “het laat zien dat we er als gemeente over meerdere domeinen goed mee bezig zijn.”


Foto: Alfred Kazemier

Som der delen

De gezonde stad is dus meer dan de som der delen. “Door de klimaatveranderingen stijgt de temperatuur en daarnaast stijgt ook het inwonersaantal. We weten dat naar buiten gaan gezond is, dus moeten wij als gemeente meer plekken creëren waar inwoners naar buiten kunnen,’ vertelt Alfred. “Een mooi voorbeeld is Dudok, dat was een benzinestation maar wordt nu een plek waar men aan het water kan zitten. We moeten dus blijven inzetten op een gedegen gezondheidsbeleid maar ook op het gezonde leefomgeving.”

Coalitieakkoord

“We waren dan ook erg blij met het coalitieakkoord Gezond, groen en gelukkig Groningen,” vertelt Marieke. “Dit betekent namelijk dat gezondheid ook voor het huidige stadsbestuur een speerpunt blijft en dit is hard nodig in een gemeente waar nog steeds grote gezondheidsverschillen zijn.” Alfred sluit zich hierbij aan: “Het is mooi dat we als stad een voorsprong hebben maar je moet niet op je lauweren gaan rusten. Deze eerste plek is een kroon op het werk dat we met veel collega’s door de jaren heen hebben verzet en een aanmoediging om nog een stapje verder te gaan.”