U bent hier

Bomen zetten zich schrap tegen droogte door klimaatverandering

Bomenploeg-Kattenhage

Essen, lindes, berken en wilgen hebben het zwaar te verduren.

De bomen in onze gemeente zetten zich schrap tegen de droge zomers door klimaatverandering. Essen, lindes, berken en wilgen hebben het zwaar te verduren en verliezen veel eerder in het seizoen hun blad. Dat merkt de bomenploeg van Stadsbeheer. Wij volgden coördinator Henk Jan Hofman bij zijn toezicht op het snoeien van bomen.

Bomenploeg-Henk Jan Hofman“We zien dat vooral jonge bomen last hebben van de droogte, hun wortelgestel is nog niet gereed”, zegt Henk-Jan over de gevolgen van klimaatverandering. “Waterminnende bomen zoals linden, berken en wilgen laten eerder hun blad vallen. Zij spreken nu hun reserves aan en staan in de overlevingsmodus. We moeten niet nog een paar van deze droge zomers achter elkaar krijgen, dat zou in heel Nederland tot flinke bomensterfte kunnen leiden.” De gemeente geeft alle nieuwe aanplant tot die drie jaar oud is overigens wel water.

Boomziektes

“Door klimaatverandering komen ook steeds meer boomziektes voor”, vervolgt Henk-Jan. Het helpt daarbij niet dat in veel straten van oudsher allemaal dezelfde soort bomen staan. “Als één boom ziek wordt, kan dat overslaan naar alle andere bomen in een straat. Daarom proberen we bij nieuwe bomen zo biodivers en gevarieerd mogelijk aan te planten. Meer eiken, iepen, linden en esdoorns. Groningen heeft nu vooral veel essen, zo’n 18.000.”

Zorgplicht

“Als we constateren dat een boom ziek is, geldt een verhoogde zorgplicht en controleren we de boom jaarlijks. We proberen dan eerst het dode hout te verwijderen en de ziekte beheersbaar te houden. Maar wij kunnen zo’n boom niet meer beter maken. Het kan dan nog 5 tot 10 jaar duren, maar als een boom te gevaarlijk wordt voor de omgeving moeten we ‘m kappen.”

140.000 bomen

De gemeentelijke bomenploeg bestaat, naast Henk-Jan, uit vijf boomverzorgers en drie boominspecteurs. In hun kantoor aan de Duinkerkenstraat hangen kaarten van Groningen, Haren en Ten Boer. Kleuren geven aan in welk jaar de bomen in een gebiedsdeel voor het laatst zijn gesnoeid. “De gemeente telt 140.000 bomen waarvan wij eigenaar zijn.” Die staan allemaal geregistreerd in het computersysteem van de bomeninspecteurs, inclusief de toestand waarin ze zich bevinden. Daarnaast is er nog een veelvoud aan bomen op particulier terrein. “Wij snoeien de meeste gemeentelijke bomen één keer in de vier jaar. Daarbij krijgen we ook hulp van externe aannemers. Ik hou toezicht op de uitbesteding en de uitvoering van het werk”, aldus Henk Jan.

Bomenploeg-Kattenhage_1

Doorrijhoogtes

“In theorie kunnen bomen onbeperkt doorgroeien en zou je ze niet hoeven te snoeien. Maar dat geldt niet in stedelijk gebied waar je te maken hebt met bebouwing, kabels, leidingen, overlast en verkeer. Zo is wettelijk bepaald dat de doorrijhoogte voor fietsers 2 meter 50 en voor auto’s 4 meter 20 moet zijn. Als er ongelukken gebeuren door laaghangende taken is de gemeente hiervoor aansprakelijk. Zodoende worden bomen in de stad meestal niet ouder dan 70 tot 100 jaar, al streven we wel naar een zo lang mogelijke levensduur.”

Kattenhage

De cyclus van één keer snoeien in de vier jaar geldt niet voor door storm omgewaaide bomen en bomen die “geleid worden”. Met Henk-Jan rijden we naar een voorbeeld daarvan: de leilindes aan de Kattenhage die groeien tegen een steigerbuis. “Dit soort bomen stond vroeger vaak voor boerderijen, ’s zomers geven ze veel schaduw en ’s winters schijnt de zon naar binnen als de bladeren zijn gevallen.” In anderhalf uur tijd snoeien twee medewerkers van de bomenploeg de leilindes terug. Het machinale geluid van de motorstokheggescharen klinkt al van ver. De bladeren vallen met een snelheid waar rijpe appelen een puntje aan kunnen zuigen. “Ons kleinere gereedschap is al vooral elektrisch. Dat zorgt voor minder lawaai en trillingen en geeft geen uitstoot. Bij het grotere gereedschap is nog wat meer innovatie nodig”, vertelt Henk-Jan.

Bomenploeg-Kattenhage_2Tussenweg

Medewerker Marco Schuiling zet de zaag even uit en zegt over zijn werk: “Geen dag, boom of locatie is hetzelfde. Elke boom moet op zijn eigen manier gesnoeid worden. Wij proberen een tussenweg te vinden tussen het belang van de boom en het belang van de burger. Burgers willen vaak de toppen eraf vanwege het zonlicht in de tuin, maar duurzaamheid is ook belangrijk.” Vertederd kijkt hij naar de bomenhaag om zich heen. “Een mooi stukje groen in de binnenstad.”

Hitte

In de elektrische gemeenteauto van Henk-Jan ligt een handdoek. “Met de hitte namen we tussen de middag een duik in het Hoornse Meer”, lacht hij. “De bomenploeg vroeg mij die week of ze al om 6.00 uur ’s ochtends mochten beginnen. Geen probleem, antwoordde ik. Denk er wel om dat je tot 7.30 uur alleen elektrisch gereedschap gebruikt zodat je bewoners niet tot last bent. Die hitte was écht heel extreem om in te werken.”

Verlengde Hereweg

Ondertussen beweegt Henk-Jan zich naar de Verlengde Hereweg waar een aannemer in opdracht van de gemeente ook lindes snoeit. Een meisje stapelt de takken hoog op in een vrachtauto. In een aanhanger liggen verkeersborden die voorbijgangers moeten waarschuwen voor de werkzaamheden zoals borden met de maximumsnelheid. “Niet dat mensen zich daaraan houden”, moppert medewerker Hilbrand de Boer. “Iedereen heeft altijd een mening over het snoeien”, luidt zijn ervaring. “Sommigen willen dat we meer takken snoeien vanwege hun zonnepanelen of de zoninval in huis. Maar daarvoor snoeien we niet, daar zijn zonvakanties voor”, lacht hij.

Bomenploeg-Verlengde Hereweg

Emoties

Buiten kijf staat dat het snoeien of kappen van bomen inwoners emotioneert. “Bomen intrigeren mijzelf ook altijd, levende organismen die indrukwekkend kunnen groeien. Mensen vinden groen in de stad terecht belangrijk. Het kappen van bomen langs de Zuidelijke Ringweg speelt ons hierbij parten. Zeker als er dan ook nog een boom bij iemand in de straat moet verdwijnen.” Voor elke gekapte boom plant de gemeente overigens een andere boom terug. “En bij het snoeien maken we eerst altijd een quick scan van de flora en fauna. Als wij vogelnesten of holtes aantreffen waar vleermuizen zitten, wachten we met snoeien.”