Monumenten
- Snel naar
-
1. Ik woon in een oud huis dat zeker 100 jaar is. Is dat nu een beschermd monument?
Nee, niet ieder gebouw ‘op leeftijd’ is een beschermd monument. Beschermde monumenten moeten als zodanig zijn aangewezen.
2. Hoe weet ik of ik in een beschermd monument woon?
Als u een pand bezit met de status rijks- of gemeentelijk monument, dan bent u hiervan bij aankoop door de makelaar en notaris op de hoogte gebracht. In de koopakte moet staan dat het pand een monument is. Als het pand al in uw bezit was, voordat het aangewezen werd als beschermd rijks- of gemeentelijk monument, dan bent u hierover schriftelijk geinformeerd door het rijk, dan wel de gemeente. Twijfelt u of u in een beschermd monument woont, dan kunt u dit controleren bij het kadaster of de gemeente.
3. Waar kan ik vinden wat de reden is geweest om mijn pand rijksmonument dan wel gemeentelijk monument te maken?
In de redengevende omschrijving staat aangegeven waarom het pand als beschermd monument is aangewezen. De meeste redengevende omschrijvingen, zowel van Rijksmonumenten als van gemeentelijke monumenten zijn te vinden op de CultuurWaardenKaart (CWK) van de gemeente Groningen.
4. Kan een bijzondere woonwagen of een schip ook beschermd monument zijn?
Nee. De Monumentenwet 1988 biedt geen mogelijkheid om woonwagens en schepen te beschermen. Beschermde monumenten kunnen alleen onroerende zaken zijn. Scheepswrakken kunnen wel beschermd worden door de Monumentenwet 1988. Aanwijzing en bescherming van roerende zaken kan wel via een gemeentelijke erfgoedverordening geregeld worden. In de erfgoedverordening van de gemeente Groningen is deze mogelijkheid vooralsnog niet opgenomen.
5. Is alleen de voorgevel van mijn pand beschermd?
Nee. Bij beschermde rijks- en gemeentelijke monumenten is in principe het gehele perceel met alles wat erop staat beschermd. Daaronder valt het gehele exterieur, dus ook de latere aanbouwsels en het interieur. In sommige gevallen is ook erfaanleg beschermd en bij archeologische monumenten de bodem.
6. Wat is een rijksmonument?
Rijksmonument, of beter een van rijkswege beschermd monument, is de zwaarste categorie bescherming voor gebouwen. De bescherming is geregeld in de Monumentenwet 1988. Doel van de bescherming is instandhouding van monumentale en cultuurhistorische waarden. Voor veel wijzigingen aan een beschermd rijksmonument heeft u een omgevingsvergunning nodig. Daar staat tegenover dat onderhoudskosten fiscaal aftrekbaar zijn. De status van rijksmonument ligt vast bij het kadaster. In de gemeente Groningen zijn 671 gebouwen en complexen van rijkswege beschermd.
7. Wat is een gemeentelijk monument?
De bescherming van deze categorie monumenten is van gemeentewege opgelegd en geregeld in de gemeentelijke monumentenverordening. Doel van de bescherming is instandhouding van monumentale en cultuurhistorische waarden. De bescherming is echter van regionale betekenis. De status van gemeentelijk monument ligt vast bij het kadaster. Voor iedere wijziging aan een gemeentelijk monument heeft u een bouw- en monumenten vergunning nodig. In de gemeente Groningen staan 412 gemeentelijke monumenten en er zijn nog 150 gebouwen voorbeschermd als gemeentelijk monument.
8. Wat is een beeldbepalend pand?
Beeldbepalende panden zijn niet wettelijk beschermd. Ze zijn op een lijst gezet bij de inventarisatie in het kader van de aanwijzing van beschermde stadsgezichten. De gemeente wil dat met de cultuurhistorische waarde zorgvuldig wordt omgesprongen. Het betreft primair de beeldkwaliteit aan de straatzijde.
Wijzigingen van bestaande ramen, deuren en kleurgeving en de toepassing van bijvoorbeeld kunststofkozijnen is zonder vergunning niet toegestaan. In het kader van de regeling ‘Beter Verbeteren’ kan de gemeente voor de instandhouding van karakteristieke historisch waardevolle onderdelen een bescheiden premie verlenen. In de gemeente Groningen staan bijna 2500 Beeldbepalende panden/complexen.
9. Wat is een beschermd stads- en / of dorpsgezicht?
Beschermde stadsgezichten zijn groepen van onroerende zaken van algemeen belang wegens hun schoonheid, onderlinge ruimtelijke of structurele samenhang of weten-schappelijke of cultuurhistorische waarde waarin zich één of meer monumenten bevinden, en die wettelijke bescherming genieten ingevolge art. 35 van de Monumentenwet 1988.
In de gemeente Groningen is de binnenstad - van Noorderplantsoen tot Verbindingskanaal en van Westersingel tot Turfsingel - in 1991 door het rijk aangewezen als Beschermd Stadsgezicht. In 1998 zijn hier 7 andere gebieden aan toegevoegd; Korrewegwijk (vooroorlogse deel), Schilderwijk, Oosterparkwijk (Bloemenbuurt), Zuiderpark, Oosterpoort (oostelijk deel), Verlengde Hereweg en Petrus Campersingel/S.S. Rosensteinlaan. De begrenzingen kunt u vinden op de Cultuur Waarden Kaart op deze monumentensite.
De aanwijzing tot beschermd stadsgezicht heeft tot doel zorgvuldig met de stedenbouwkundige en architectonische waarden om te gaan, de cultuurhistorische samenhang in een wijk te behouden en dit in een (beschermend) bestemmingsplan vast te leggen. De aanwijzing houdt niet in dat er in een dergelijk gebied niets meer veranderd of vernieuwd zou kunnen worden.
Als het onroerend goed in een beschermd stadsgezicht ligt, heeft dat de volgende consequenties:
a. In een beschermd stadsgezicht is het verboden een bouwwerk geheel of gedeeltelijk af te breken zonder of in afwijking van een schriftelijke sloopvergunning van het college van B&W.
b. In beschermde stadsgezichten zijn vergunningvrije bouwwerkzaamheden, genoemd in artikel 43 van de Woningwet, vergunningplichtig (bijvoorbeeld kunststof kozijnen, kleuren).
10. Wat is een archeologisch monument?
De bescherming van een archeologisch monument, of beter een van rijkswege beschermd archeologisch monument, is geregeld in de Monumentenwet 1988. Deze wettelijke bescherming maakt ondermeer afbreken, verstoren of wijzigen zonder vergunning niet mogelijk. Het archeologische erfgoed beschermen betekent zo min mogelijk opgraven cq. verstoren van de bodem. De gemeente Groningen heeft 32 beschermde archeologische rijksmonumenten en 23 archeologische gemeentelijke monumenten.
11. Wat gebeurt er als een monument niet goed wordt onderhouden?
Eigenaren van gebouwen hebben de wettelijke plicht hun pand goed te onderhouden. Daarin is geen verschil tussen een beschermd monument of een ander gebouw. Als u uw pand ernstig verwaarloost, kunt u gesommeerd worden de slechte toestand op te heffen. Dit is geregeld in de Woningwet.
12. Mijn monument valt onder een Vereniging van Eigenaren. Heeft een VVE dezelfde rechten en plichten als een particuliere eigenaar?
De vereninging als geheel heeft dezelfde rechten en plichten, maar als lid van de vereniging bezit u slechts één of meer appartementsrechten. Daardoor wordt het geheel een stuk complexer. Wanneer u meer wilt weten, kunt u contact opnemen met de gemeente Groningen.
13. Wie behartigt de belangen van monumenteneigenaren?
Er bestaat geen overkoepelende belangenvereniging voor alle monumenteneigenaren. Wel zijn er diverse organisaties per monumentencategorie. Bijvoorbeeld: Bewoond Bewaard, Stichting Oude Groninger Kerken, Vereniging de Hollandsche Molen, Bond Heemschut, e.d. Erfgoed Nederland bundelt in zekere zin de verschillende organisaties.
14. Wat is de Open Monumentendag?
Monumenten worden die dag gratis voor het publiek opengesteld, om zo de publieke belangstelling voor monumenten en het draagvlak voor monumentenzorg te vergroten.
Het evenement vond aanvankelijk alleen op de tweede zaterdag van september plaats, maar inmiddels zijn er comités die kiezen voor het hele weekend. Deelname alleen op zondag is sinds enkele jaren ook mogelijk. In de gemeente Groningen vindt de Open Monumentendag plaats op de zaterdag.
Elk jaar wordt een landelijke thema vastgesteld, de afgelopen jaren waren dit: Religieus erfgoed (2005), Feest! (2006), Moderne Monumenten (2007), Sporen (2008), Op de kaart (2009) en De smaak van de 19e eeuw (2010).
15. Instandhouding, wat houdt dat in?
Om monumenten in stand te houden moeten ze goed en planmatig worden onderhouden. Veel restauraties zijn het gevolg van langdurig gebrek aan onderhoud. Restaureren brengt extra kosten met zich mee en in veel gevallen verlies van materiaal.
In artikel 34 van de Monumentenwet is bepaald dat onder instandhouding wordt verstaan: de onderhoudswerkzaamheden aan een beschermd monument alsmede de werkzaamheden die het normale onderhoud te boven gaan en die voor het herstel van het monument noodzakelijk zijn.
16. Wat ziet monumentenzorg als onderhoudswerkzaamheden?
Onderhoud plegen is het in goede staat houden van het monument en daar waar nodig (technisch noodzakelijk) een onderdeel repareren precies zo als het er nu zit. Met hetzelfde materiaal, dezelfde vorm, detaillering en kleur. Dit komt overeen met het fiscale begrip onderhoud.
17. Wat is 'regulier' en wat is 'groot' onderhoud?
a. Regulier onderhoud is voor het oog zichtbaar zoals schilderwerk, goten etc., dat met een cyclus van 1 keer in de vijf jaar behandeld moet worden.
b. Groot onderhoud is meer ingrijpend dan regulier onderhoud en is dieper in de constructie gelegen. Groot onderhoud is dikwijls constructief van aard en door regulier onderhoud niet meer op te lossen is. Cyclus van 1 keer per 20 a 25 jaar.
18. Wat ziet monumentenzorg als reconstructie?
Reconstrueren (restaureren in strikte zin) is het in een vroegere staat terugbrengen van het monument of onderdelen daarvan, met inachtneming van materiaal, vorm, detaillering en kleur. Reconstructiekosten ziet de fiscus als (niet aftrekbare) verbeterkosten.
19. Wat ziet monumentenzorg als verbouw / renovatie?
Verbouw/renovatie is het wijzigen omwille van het gebruik en/of wooncomfort van een gebouw. Een en ander betekent dat het gaat om alle bouwwerkzaamheden die niet onder ‘onderhoud’, ‘instandhouding’, ‘restauratie’ of ‘reconstructie’ vallen. Verbouw- en renovatiekosten ziet de fiscus als verbeterkosten.
20. Moet ik alle oorspronkelijke elementen terugbrengen nu ik een monument bezit?
Nee. Behoud van de gegroeide situatie is in principe het uitgangspunt in de huidige restauratieopvattingen in de monumentenzorg. In de monumentennota ‘Van ethiek naar strategie’ van de gemeente Groningen is het beleid uiteengezet.
Restaureren – het in de oorspronkelijke staat terugbrengen van het gebouw of onderdelen daarvan – gebeurt in principe alleen waar het kleine ingrepen betreft en om verminkingen ongedaan te maken.
21. Waar kan ik advies krijgen over onderhoud / restauratie?
De gemeente is het loket voor al uw monumentenaanvragen. Daar geven zij niet alleen advies over onderhoud en restauraties, maar daar worden ook de monumenten- en bouwvergunningen afgegeven.
Onderhoudsinspectie kunt u bijvoorbeeld uitbesteden aan de Monumentenwacht. Deze organisatie heeft de vakmensen in huis op het gebied van onderhoudsinspectie bij monumenten. Zij kunnen uw pand jaarlijks inspecteren en maken daarvan een rapport.
22. Als mijn monument afbrandt, moet ik het dan weer precies zo herbouwen?
Nee. Er bestaat in principe geen herbouwplicht. Maar in de meeste gevallen zal nog voldoende overeind staan om wel tot restauratie te besluiten. Is het pand tot de grond toe afgebrand, dan wordt met herbouw geen instandhoudingsbelang gediend, tenzij het onderdeel uitmaakt van een groter monumentaal geheel. Het is raadzaam en in uw eigen belang om het monument goed te verzekeren.
