Intense Laagbouw uitgebreid — Gemeente Groningen

Ontwerpopdracht
De Intense Stad
Drie soorten locaties
Duurzaamheid
Historische voorbeelden
In de media

Ontwerpopdracht

‘Ontwerp woningen met een eigen buitenruimte waarmee we ongebruikte plekken in de stad zo goed mogelijk kunnen benutten.’ Dat was, heel in het kort, de opdracht die de gemeente Groningen stelde bij de woningbouwmanifestatie Intense Laagbouw. Architecten, projectontwikkelaars en woningbouwcorporaties gingen hiermee vervolgens aan de slag. Het moest gaan om laagbouw en elke woning moest een eigen buitenruimte krijgen, zoals een tuin, dakterras of een loggia, een buitenruimte in de woning. De huizen moesten een ingang op de begane grond (maaiveld) krijgen, of eventueel op een hoger gelegen tweede maaiveld. Denk bijvoorbeeld aan een nieuwe woning bovenop een bestaande woning. In ieder geval moest de beschikbare grond slim en spaarzaam gebruikt worden. Op de begane grond mocht eventueel ruimte benut worden voor werken aan huis. Aan het aantal woonlagen stelde de gemeente geen maximum.

Woningen met een eigen buitenruimte en tegelijkertijd een intensief gebruik van de grond: de stad Groningen vroeg om intense laagbouw. Laagbouw, omdat een huis met een tuin of een andere buitenruimte ook in de stad Groningen een gewilde vorm van wonen is. Intens, omdat Groningen een compacte stad wil blijven. De schaarse ruimte moet zo goed mogelijk benut worden. Zo blijft de stad levendig en aantrekkelijk als woonplaats en hoeft Groningen minder huizen te bouwen aan de stadsrand.

Met Intense Laagbouw, gestart in mei 2008, manifesteert Groningen zich na De Intense Stad opnieuw als een bouwheer die het denken en vormen van ideeën over verdichting van de stad wil stimuleren. Groningen wil haar beperkte ruimte goed, intensief en duurzaam benutten. De opdracht aan architecten, ontwikkelaars en corporaties was daarom: onderzoek of we in Groningen nieuwe soorten typisch stedelijke grondgebonden woningen kunnen ontwikkelen, huizen waarvan een van de bouwlagen aansluit op het maaiveld, met de toegang op straatniveau of op een hoger gelegen maaiveld en met een eigen buitenruimte.

De Intense Stad

De manifestatie Intense Laagbouw is het vervolg op de in 2004 begonnen woningbouwcampagne ‘De Intense Stad’. Ook toen wilde de gemeente Groningen woningen bouwen op onbenutte plekken in de bestaande stad. Maar anders dan bij Intense Laagbouw ging het bij De Intense Stad vooral om hoogbouw en het stapelen van functies. De Palladiumflat in de jaren ‘60 wijk Vinkhuizen, het eerste gerealiseerde ontwerp van De Intense Stad, is daarvan een goed voorbeeld. Voor dit ranke flatgebouw van de Duitse architect Johannes Kappler moest het gebouwtje van Trefpunt Siersteen wijken. Maar het Trefpunt keerde terug in de Palladiumflat, zodat deze flat twee functies herbergt: ‘wonen’ en ‘ontmoeten’.

Drie soorten locaties

Intense Laagbouw is geen theoretisch onderzoek. Op de meeste locaties kan in principe ook echt gebouwd worden. Woningbouwcorporaties en projectontwikkelaars hebben enthousiast meegezocht naar geschikte locaties. Dat leverde 50 ontwerpen voor 30 locaties op. Er zijn drie soorten locaties:

-    gemeentelijke locaties
-    locaties van corporaties en ontwikkelaars
-    studielocaties

Bij de gemeentelijke locaties en de locaties van corporaties en ontwikkelaars moesten de architecten aan de slag met een concrete bouwopgave. De basis van deze bouwopgave was een beperkt gemeentelijk ‘programma van eisen’, twee A4’tjes met voorwaarden. Voor de gemeentelijke locaties schreef de gemeente een meervoudige opdracht uit en maakten telkens drie architecten een ontwerp.

Studielocaties konden architecten en ontwikkelaars zelf aandragen. Dit zijn locaties waarop niet snel gebouwd kan worden, bijvoorbeeld omdat dit niet mag van het bestemmingsplan. Hier kregen architecten de vrije hand.

Duurzaamheid

Groningen wil de duurzaamste stad van Nederland worden. Intense Laagbouw kan hieraan bijdragen, door duurzame materialen te gebruiken en door energiezuinige huizen te ontwerpen. Verder kan compact bouwen in de bestaande stad bijdragen aan een afname van het autoverkeer.

Historische voorbeelden

Intense Laagbouw is geen 21ste eeuwse uitvinding. Zo zijn de Groninger hofjes Pelstergasthuis en Pepergasthuis middeleeuwse voorbeelden van intense laagbouw. Ook de Oosterpoortwijk, gebouwd aan het eind van de negentiende eeuw, en in de nieuwe, nog in aanbouw zijnde wijk De Linie zijn goede voorbeelden van dicht, laag en intens bouwen.

Intense laagbouw staat dus in een traditie. De vijftig ontwerpen laten zien hoe Groningen haar eigen traditie kan vernieuwen. Daarnaast hopen we met Intense Laagbouw anderen te inspireren.

In de media

Artikel uit Dagblad van het Noorden 31 aug. 2010 (pdf)
Artikel uit Groninger Gezinsbode 31 aug. 2010 (pdf)
Artikel uit Binnenlands Bestuur van mei 2009.pdf (1,6MB)
Artikel uit de Groninger Gezinsbode april 2009